In de reeks Materia Prima Universalis
Een verdiepend seminar rond Alchemie en een door C.G.Jung geïnspireerd gedachtegoed.
Met gastdocent Tjeu van den Berck, mystagoog, en met als centrale thema:

 

Mysterium conjunctionis en Mercurius

 

Dit thema, de verzoening van de tegenstellingen en de bemiddelende rol van Mercurius wordt belicht vanuit raakpunten in de Alchemie en citaten van C.G. Jung en de belichaming ervan in het meesterstuk De Toverfluit van Mozart.

Naar aanleiding van zijn recent verschenen boek “Papageno en Papagena”, zal Tjeu dit illustreren met fragmenten uit de opera die het thema belichamen en ze ook symbolisch duiden.

boektjeu1

Het weekend beoogt een verdieping van deze belangrijke hoofdthema's die door de schrijver op boeiende wijze in zijn boek worden aangesneden en waar rond zich door het zoeken en vinden van raakpunten met de eigen beleving een levende uitwisseling kan ontwikkelen.

'Mozart musiceert vanuit een mystiek middelpunt en weet de grenzen naar links en rechts,
boven en onder te onderkennen en te ontwarren. Hij houdt maat.'

Karl Barth

De opera De Toverfluit lijkt op het eerste zicht op een sprookje op muziek gezet. Bij nader onderzoek blijkt er veel meer aan de hand te zijn. Mozart was een gelovig mens en bovendien een vrijmetselaar. Hij verwerkt in zijn mysterieuze oeuvre een hele reeks symbolen die na een grondige studie een hele samenhang vertonen. Een samenhang die vooral ook veel raakpunten met de Alchemie vertoont. Maar vermits Mozart zoals vele Vrijmetselaars in zijn tijd ook een Rozenkruiser was is de invloed van het Rozenkruisers manifest “Alchemische bruiloft “ op de Toverfluit zeer bepalend.

Maar wat is nu eigenlijk de betekenis van deze verborgen samenhang? Wat spiegelt dit werk over het proces dat de mens gaat om tot zichzelf of de herkenning van het zelf in hem te komen? En op welke manier ontstaan er raakpunten met het Jungiaanse gedachtegoed.

C.J.Jung was immers zelf een fervente onderzoeker van de oude teksten van de alchemisten en hij ontdekte erin ankerpunten om het individuatieproces te duiden.

Het zijn belangrijke vragen die naast vele andere Tjeu van den Berk niet enkel bezighielden maar ook tevens hebben verleid om de interessante veelzijdigheid van dit werk uit te diepen. Het werd een zoektocht naar de bronnen van de opera, de opbouw en de betekenis van het verhaal, waardoor de symbolen en de figuren in hun symbolische gedaante hun betekenis vrijgeven.

Met een toewijding en ijver die hem eigen is weet Tjeu van de Berk zich een weg te banen in de vele archiefstukken die hij speurend raadpleegt, de sporen volgend van steeds nieuwe vragen die rezen tot hij tot zijn grote verbazing de gouden draad in het weefsel ontdekt.

Nadien kan zijn enthousiasme niet meer stuk. Enkele jaren geleden schrijft hij eerst het lijvige boek de Toverfluit en onlangs werd uit zijn ijverige pen zijn jongste telg geboren met als titel: Papageno & Papagena. Dit pluimige, guitige en onstuimige liefdespaar dat in het libretto van de opera in de schaduw van Tamino en Pamina lijkt te bewegen, blijken in het sprookje dat ondertussen door de rijke studie van Tjeu Van den Berk mythische allures krijgt een sleutelpositie te bekleden. Ze zijn voor de samenhang en diepgang van het verhaal zo belangrijk dat hij ze nauwkeurig onder de loep neemt en hen laag na laag tot op het bot ontsluiert.

Dit levert een wonderbaarlijke reeks van verbanden op waarin niet in het minst het raadsel van de oermaterie, de prima materie universalis, als basso continuo de vele door Tjeu ontblote geheimen aaneenrijgt.

De Prima Materia is een begrip uit de Alchemie en slaat op de mogelijkheden die in de materie besloten zijn die door allerlei bewerkingen van de materie gewekt kunnen worden.

De Alchemisten hoopten door het bewerken van de materie de geest uit de stof te bevrijden. Een levenswerk: het wekken van de geest in de stof.

Wat is nu uiteindelijk de boodschap die achter dit alles beweegt en in een schouwspel van klank, woord, vorm en kleur en beweging de mens uitnodigt tot een serieuze reflectie over de zin van het leven en vooral ook de essentie van de werking van de geest in mens, natuur en kosmos?

De alchemisten verstonden als geen ander de kunst om de processen in de natuur van de mens, de natuur en de kosmos symbolisch te benoemen. Al zijn de vele hedendaagse wetenschappers en hun bevindingen een heel eind voor toch lijken ze ook redenen gehad te hebben om de dingen in bedekte termen te benoemen.

In zijn boek schrijft Tjeu van den Berk: 'Ze waren wetenschappers die psychologie en kosmologie en botanie zo in elkaar verweefd beleefden dat zij de Al-Ene werkelijkheid konden benoemen.'

Het leven als inwijding leven veronderstelt inzicht in de werking van lichaam, ziel en geest en hun wederzijdse beïnvloeding. Het is de uitdaging beantwoorden om het mysterie van het leven volop te leven en vooral ook de werking van de geest in de materie te ontdekken. Door hun doorzettingsvermogen en groot geloof in de vermogens van de geest leggen ze in hun vele werken de belangrijke rol van kwikzilver, Mercurius, bloot.

Mercurius die als een bemiddelaar de verbinding tussen de verschillende werkzame stoffen bewerkstelligt. Of met andere woorden de geest die als bemiddelaar tussen ziel en lichaam werkzaam is. In alchemistische termen klinkt het aldus:

Fixeer het vluchtige, Geef vleugels aan het gefixeerde

 

Tjeu van den Berck ontspint in zijn boek een heel betoog over deze bemiddelende rol van Mercurius die nu juist door Papageno en Papageno in de opera worden belichaamd.

Eenmaal deze sleutel gevonden is kan het verhaal niet meer stuk, noch in de opera noch in de gevleugelde inspiratie die Tjeu weet te delen als iets wezenlijk hem raakt en als mens tot op het bot aanspreekt.

Hij wordt dan als het ware zelf Mercurius die de verbinding legt tussen de raadselachtige thema's van De Toverfluit en de vele raadsels over het mysterie van het leven, wat een luisteraar noch muzikaal noch geestelijk onberoerd laat.

Want verbinden kan Tjeu heel goed: wat eerst tegengesteld aan elkaar leek gaat zich gaandeweg tot elkaar te verhouden. Paren van betekenissen ontstaan, de verzoening tussen de tegenstellingen voltrekt zich luisterend en peilend maar vooral door de herkenning die hieruit voortvloeit.

C.G. Jung schreef in dit verband: 'Heelheid is geen volmaaktheid, maar volledigheid.'

 

Dit wordt stellig een verkwikkend weekend voor wie zich in het mysterie van de werking van de geest graag verdiept en houdt van verbanden die gelegd worden tussen psychologie, mystiek en kosmologie.

Van een breder kijken naar wat er zich aan processen in de natuur van de mens, de natuur en de natuur der grote en kleine dingen voltrekt. Hoe werkt de oermaterie in ons, de grondstof van waaruit het wezen van de mens of het zelf zich construeert?

Wat is er wezenlijk nodig om de tegenstellingen met elkaar te verzoenen?

Wat maakt ons tot bemiddelaar tussen boven en beneden, buiten en binnen, donker en licht, mannelijk en vrouwelijk?

Het zijn inspirerende vragen die onder de kundige leiding van Tjeu vleugels krijgen en vooral ook door de prachtige muziek tot begeesterende antwoorden leiden. Hij ontplooit zich hierin als een waardige mystagoog, iemand die de verborgen betekenis der dingen niet ontziet, ze graag ontsluiert nadat hem verbanden duidelijk worden die tot een wezenlijke reflectie over het leven leiden.

Als enthousiaste gids in de Materia Prima, de grondstof van dit prachtig stuk muziek, weet hij zijn luisteraar te verleiden de grondstof van zijn wezen aan te boren wat tot een vruchtbare uitwisseling kan leiden.

Voor deelname is enkel een oprechte interesse in de grote samenhang van het leven vereist en de bereidheid om te ontdekken wat bemiddeling en verzoening van de tegenstellingen voor de gezondheid van de geest betekent.

Het wordt genieten, luisterend ontdekken van woord en klank en alles wat er tussen beweegt.

Een spiegelend ontdekken van wat zich niet zo direct laat pakken maar zich wel in betekenis verdicht. De wonderbaarlijke werking van Mercurius in al zijn gedaanten en dimensies van zijn.

Een ervaring die zijn vruchten afwerpt en geestelijk verrijkt!

'Bezoek het binnenste der aarde...

dan zul je de verborgen steen vinden.'

Alchemistisch adagium

 

Huguette Beyens

 

Maximum 12 deelnemers.

 

Van vrijdagavond 2 februari om 18.00 uur t/m zondagmiddag 4 februari om 14.00 uur

Bijdrage € 255,00 all-inn

 

Huize Poustinia, Beho 108, 6672 Beho-Belgie

www.poustinia.be - info@poustinia.be - 080-517087

 

 

 

aktfoto

mysterium conjunctionis


terug naar agenda